اصل مقاله به صورت متن کامل انگلیسی، در بخش انگلیسی قابل رویت است. لطفا برای مشاهده متن کامل انگلیسی اینجا را کلیک کنید.

تحوّلات سیاسی و اجتماعی اوایل قرن بیستم، باعث شکلگیری جریانهای فمینیستی میان مسلمانان شد. سعدیه شیخ، یکی از شخصیتهای فمینیسم اسلامی است؛ که در حوزه مطالعات اسلامی، به تألیف و پژوهش پرداخته است. پژوهش حاضر، با روش توصیفی – تحلیلی، در پی ریشه یابی خوانش سعدیه شیخ، در تفسیر آیات مربوط به زنان است. مهم ترین یافته ها حاکی از آن است؛ که ادبیات پژوهشی او درآغاز، همانند ودود و بارلاس، متأثر از اندیشه روش شناختی فضل الرحمن بوده است. سعدیه شیخ، با تأسّی از این دیدگاه، تلاش کرده است تا آیات مربوط به زنان را، با در نظر گرفتن بافت تاریخی و شرایط زمان نزول وحی، تفسیرکند. سعدیه شیخ، پس از آشنایی با عرفان اسلامی و آثار محیالدین عربی، از دیدگاههای عرفانی، برای ارائه تفاسیر فمینیستی بهره برده است. ابن عربی، به تساوی زن و مرد در معنای هستیشناختی، تأکید دارد و معتقد است زنان میتوانند به عالیترین معارف ربّانی برسند. سعدیه شیخ نیز با تأسّی به این دیدگاهها، به دنبال ایجاد عدالت جنسیتی در تفاسیر قرآنی است. نقد عمدة دیدگاه سعدیه شیخ، در مبنای هرمنوتیکی وی است، که در آن روش، به جای تمرکز بر متن و کشف مراد متکلم، از شیوة هرمنوتیک فلسفی پیروی می شود. وی در این خوانش، با کاربست اصول فمینیستی، مانند عدالت جنسیّتی و برابری زن و مرد، بهتفسیر آیات پرداخته است. این رویکرد با روش سنتیِ مفسران اسلامی که متنمحور و به دنبال کشف مراد متکلم هستند، درتضاد است. این مقاله، با بررسی این تأثیرات، به تحلیل و نقد دیدگاههای سعدیه شیخ در موضوعات مختلف مانند "ضرب و خشونت"، "قوّامیّت"و"شهادت زنان در محکمه"میپردازد و تلاش میکند تا نقاط قوّت و ضعف تفاسیر فمینیستی وی را روشن سازد.

نظام عالم یک نظام طولی است که از خزانه غیب الهی تنزل نموده است« وَ إِنْ مِنْ شَیْءٍ إِلاَّ عِنْدَنا خَزائِنُهُ وَ ما نُنَزِّلُهُ إِلاَّ بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ». و کلید این تنزلات هم در نزد او است« وَ عِنْدَهُ مَفاتِحُ الْغَیْبِ لا یَعْلَمُها إِلاَّ هُوَ ». و اسماء حسنای حق تعالی کلید این تنزلات است« قُلِ ادْعُوا اللَّهَ أَوِ ادْعُوا الرَّحْمنَ أَیا ما تَدْعُوا فَلَهُ الْأَسْماءُ الْحُسْنی». نوشتار پیش رو با روش توصیفی تحلیلی در صدد پاسخ به این مسئله هست که به نظر مکتب ابن عربی چگونه عوالم متکثر از خزانه ذاتی تنزل نموده که هیچگونه تکثر و تعدد در او راه ندارد؟ در تبیین چگونگی این تنزلات نظریات مختلفی ارائه شده است که از منظر ابن عربی و تدوین کنندگان مکتب او ذات خداوند وجود مطلقی است که هیچ ظهوری ندارد و همهی کمالات در ذات الهی مندمج میباشد. اولین ظهور ذات حق تعالی، علم حق به ذات خویش میباشد که از آن به تعیّن اول تعبیر میشود. مرتبهی بعدی ظهور ذات در مقام ذات برای ذات با تمام تفاصیل اسماء و اعیان ثابته است که از آن به تعیّن ثانی تعبیر میکنند، اسماء الهی و اعیان ثابته در ذات حق ظهور مینمایند و در نهایت، این اعیان با فیض مقدس در خارج محقق میشوند که سیر تنزل مراتب هستی از عالم عقول با همه لواحقش و عالم مثال و عالم طبیعت با همه طول و عرضش را تشکیل میدهند.